logo-samandehi

حوزه های علمیه و مراکز فقه شیعه در زمان غیبت کبری .

در سال ۴۴۸ قمری در حدود و یک قرن نجف مرکز فقاهت شیعه قرار گرفته بود و این مرکزیت به سبب هجرت شیخ طوسی بوده است در همان زمان شهر حلب به واسطه ی یکی از شاگردان سید مرتضی معروف سلّار (متوفی ۴۶۳ قمری) مرکزیت یافت و تا حدود نیمه ی قرن هشتم پایدار بود سید ابو المکارم ابن زهره صاحب کتاب الغنیه از بزرگان این حوزه بود بعد از یک قرن پیروی از مکتب شیخ طوسی حرکت علمی در حوزه ی نجف اشرف کند شد و رو به ضعف نهاد در همین وقت در حله نهضت فقهی دیگری آغاز شد و مرکز علمیه فقه شیعه به شهر حله در عراق منتقل شد و علما و فقهای برجسته ایی چون محقق حلی و علامه ی حلی از بنیان گذاران جدید فقاهت شیعه بعد از شیخ طوسی محسوب می شوند که در این مرکز رشد کرده اند و توانستند حرکت رو به رشدی را به وجود بیاورند و فقه شیخ مفید را ادامه دهند بعد از مدتی مرکزیت فقاهت حله به جبل عامل و منطقه ی شام منتقل شد. شهید اول که شاگرد فرزند علامه ی حلی و بعد شهید ثانی از فقهای این مرکز بودند که با اقتدار توانستند مکتب شیخ مفید را ادامه دهند که در حقیقت امتیازات علمی مراکز بغداد ، نجف و حله را در بر داشت و حوزه پر تحرک و بالنده که منشأ برکاتی فراوان برای دولت صفوی و حوزه ی علمی اصفهان و نجف بود .

شهید اول و شهید ثانی و شاگردان آن دو بزرگوار با مطرح کردن فقه سیاسی شیعه تحولی جدید در جهان تشیع پدید آوردند. شهید اول برای رئیس دولت شیعی سربداران متن لمعه را نوشت و آن را فرستاد تا بر اساس ان عمل کند که این نظریه های فقهی و سیاسی او موجب شهادت آن بزرگوار شد.

 نگاه شهید مطهری در باره ی  تأثیر فقهای جبل عامل:

فقهای جبل عامل در زمان دولت صفویه نقش چشمگیری داشتند و از انجایی که صفویه پیرو سنت دراویش بودند و فقهای جبل عامل توانستند با استفاده از یک روش فقهی از مسلک خاص درویشی آنها بکاهند اگر یک چنین حوزه ی فقهی عمیقی در ایران پایه گذاری نمی شد و اگر تأثیر علمای جبل عامل در حوزه ی فقهی شیعه در ایران نبود چیزی شبیه علوی های ترکیه یا شام به وجود می امد . و  یکی دیگر از تأثیرات فقهای جبل عامل مصونیت از انحرافات در بین دولت و ملت ایران بود و همچنین عرفان و تصوف شیعه راه معتدل تری را پیش گرفت و به این دلیل فقهای جبل عامل چون محقق کرکی ؛ شیخ بهایی و دیگران با تأسیس حوزه ی فقهی اصفهان حق بزرگی به گردن ایران دارد در همین زمان حوزه نجف اشرف به واسطه ی مقدس اردبیلی و بزرگان دیگر احیا شد و تا امروز ادامه دارد تا هم اکنون در ایران تنها شهر قم است که در قرن اول اسلامی که از ابتدا بغداد مرکز فقه اسلامی بود به وسیله ی فقهایی چون ابن بابویه و محمد بن قولویه به عنوان یک مرکز فقهی خود را نشان داد در دوره ی قاجار به وسیله ی میرزا ابو القاسم قومی صاحب کتاب قوانین رشد کرد و در سال ۱۳۴۰ قمری به وسیله ی مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی احیا شد و اکنون یکی از  دو مرکز بزرگ فقهی شیعه است.

منبع : خدمات متقابل اسلام و ایران : شهید مطهری ج ۲ ص ۱۲۵ و ۱۲۶٫

 

دیگر ...